امسال تمرکز روز جهانی غذا بر سیستم های تولید است و افزون بر آن بر پایداری این سیستم ها. همان که در شعار این روز هم دیده می شود، چه آنجا که از جامعه ی سالمی می گوید که وابسته است و در گرو سیستم های سالم غذا (Healthy people depend on healthy food systems) و چه آن جا که تاکید مستقیم می کند بر اهمیت پایداری سیستم های تولید به عنوان لازمه ی امنیت غذایی و تغذیه ای (Sustainable Food Systems for Food Security and Nutrition).

عنوان روز جهانی غذا که در ابتدای هر سال توسط سازمان خوار و بار و کشاورزی ملل متحد (فائو) اعلام می شود، هم تمرکزی است بر مراسم این روز و هم تلاشی است و کمکی برای افزایش درک از مشکلات پیش روی و همچنین ارائه ی راهکارهای متناسب در مسیری که پایان دادن به گرسنگی در افق آن ترسیم شده است.

آمار و ارقام امروز حکایت از جمعیت 870 میلیون نفری ای دارند که دچار سوءتغذیه ی مذمن هستند. از طرفی مدل های ناپایدار توسعه در حال صدمه زدن به محیط زیست می باشند و تهدیدی هستند برای اکوسیستم ها و تنوع زیستی. مجموعه ای که برای تامین امنیت غذایی ما در آینده لازم و ضروری می باشد.

یک سیستم غذا از اجزا و ارکان گوناگونی تشکیل شده، از محیط زیست گرفته تا مردم، تا نهادها و تا فرآیندهایی که هر محصول کشاورزی تولید شده از مراحل اولیه تولید تا مراحل پردازش تا مرحله ی پس از برداشت طی می کند و تا این که نهایتا به دست مصرف کننده می رسد. هر جنبه از سیستم غذایی بر در دسترس بودن و بر دسترسی نهایی ما به مواد غذایی متنوع و مواد مغذی تاثیر گذار است و در نتیجه عامل مهمی است در توانایی مصرف کننده در انتخاب رژیم غذایی سالم. صد البته در این میان نباید نقش عوامل دیگر از جمله درآمد خانوار، قیمت مواد غذایی و حتی اطلاعات مصرف کننده را نادیده گرفت. مجموعه ی این عوامل است که سبب می شود مقوله ی امنیت غذایی امروز بیش از گذشته مبحثی میان رشته ای تلقی گردد. مبارزه ی با سوءتغذیه نیازمند اقدامات یکپارچه و مداخلاتی مکمل هم در کشاورزی و هم در سیستم های غذایی و همچنین در مدیریت منابع طبیعی، سلامت عمومی و در آموزش و پروش و در حوزه ی سیاست است.

بخش کشاورزی وابستگی زیادی به منابع طبیعی دارد، این وابستگی امروز سبب بروز آسیب های زیست محیطی گردیده. حال آن که در صورت توجه به اصول توسعه ی پایدار می تواند وسیله ای شود برای حفظ محیط زیست. تولید ناپایدار در کشاورزی امروزه سبب بسیاری از تهدیدات زیست محیطی از جمله تغییرات آب و هوایی، کاهش تنوع زیستی، تخریب جنگل ها و مراتع و ... گردیده است. بخش زراعی و دامی هفتاد درصد از منابع آب شیرین را استفاده می کنند و همچنین همراه با بخش جنگل حدود 60 درصد از سطح زمین را به خود اختصاص می دهند. بخش دام به تنهایی از هشتاد درصد از محصول جهانی و مراتع استفاده می کند. تقریبا 60 درصد از اکوسیستم جهانی یا تخریب شده یا در حال استفاده ی غیر پایدار می باشد. این مساله خطری جدی است برای امنیت غذایی. این در حالیست که امروز از هر چهار کودک زیر پنج سال در جهان یک نفر دچار رشد ناکافی است. و این بدین معنی است که 165 میلیون کودک در سرتاسر جهان دچار سوتغذیه می باشند. کودکانی که هرگز به پتانسیل فیزیکی و روحی کامل و آنچه بدان نیاز دارند نخواهند رسید. حدود 2 میلیارد نفر در سراسر جهان با فقدان مواد معدنی و ویتامینها مواجه اند. موادی که برای سلامتی انسان ضروری هستند. حدود 1.4 میلیارد نفر اضافه وزن دارند. از این تعداد حدود یک سوم دچار چاقی مفرطند و در معرض انواع بیماری های قلبی عروقی، دیابت و بیماری هایی از این دست.

با این همه چه باید کرد؟ چه می توان کرد؟ چه طور می توان با وضعیت موجود به سمت سیستم های پایدار حرکت کرد؟ باری به قول شاعر هرگز نباید شب را باور داشت. روز جهانی غذا فرصتی است برای بررسی این سوالات. برای یافتن دریچه ای در فراسوی دهلیزهای این شبِ تاریک. دریچه ای که بدان دل باید بست. در این مورد بیشتر خواهیم نوشت.

******

روزنامه شرق

| |