«امنیت غذایی» یکی از ارکان امنیت ملی در هر کشوری به­شمار می­رود و برقراری سطح قابل قبولی از ابعاد چهارگانه­ی آن (بعد موجودی، بعد دسترسی، بعد استفاده و بعد پایداری) یکی از وجوه حاکمیت خوب در دنیای کنونی است. در ایران نیز تامین امنیت غذایی با توجه به جایگاه آن در قانون اساسی و همچنین در اصول ابلاغی اقتصاد مقاومتی از سوی مقام معظم رهبری (مدظله العالی) همواره در دستور کار دولت­های مستقر بوده است. دولت سیزدهم نیز از زمان روی کار آمدن تلاش کرده با وجود تمامی مشکلاتی که بر سر راه خود می­دیده سطح قابل قبولی از امنیت غذایی را برای کشور تامین کند. مشکلاتی که شاید کمتر کشوری در جهان به طور همزمان با آن مواجه بوده است: از تحریم­های شدید اقتصادی در سایه­ی جنگ اقتصادی دشمن گرفته تا خشک­سالی و بحران آبی و فرونشست زمین و تداوم همه­گیری کروناویروس.

در ماه­های گذشته «امنیت غذایی» یکی از کلید واژه­های پر جست و جو در فضای مجازی بوده است. چندین خبر از «مرجوع شدن» محصولات صادراتی در بخش کشاورزی ازجمله کیوی، فلفل دلمه‌ای، سیب‌زمینی از کشورهای هدف رسانه‌ای شده و بازتاب گسترده­ای در رسانه­ها و شبکه­های اجتماعی یافته بود. بازتابی که موجب بروز نگرانی در میان افکار عمومی هم گردید. افکار عمومی در سایه­ی موج رسانه­ای به وجود آمده نگران از سلامت محصولات کشاورزی هستند و امنیت غذایی خود را در خطر می­بینند. شاید از همین روی بود که ریاست محترم جمهوری بلافاصله به موضوع واکنش نشان داده و خواستار بررسی موضوع گردید: «باید مراقبت کرد آیا واقعا مشکل در کالا‌های صادراتی بوده است یا مساله سیاسی وجود دارد». سخنی که باید در دستورکار فوری دستگاه­های مسئول قرار گیرد. واقعیت این است که اگر مساله سیاسی در این موضوع وجود داشته، به­نظر می­رسد دشمنان نظام با این کارشکنی از دو منظر موفق شده­اند. نخست اعتماد عمومی مردم به سلامت غذای مصرفی خود را خدشه­دار کرده و دو دیگر تهدیدی جدی به بازار صادراتی کشور وارد ساخته اند.

بخش عمده­ی صادرات غیرنفتی کشور را محصولات کشاورزی تشکیل می­دهند. در همین هشت ماهه­ی نخست سال 1400 صادرات محصولات کشاورزی و غذا 3.4 میلیارد دلار برای کشور ارزآوری داشته است. ایجاد هرگونه اخلالی در این صادرات لطمات جبران­ناپذیری به اقتصاد کشور وارد خواهد ساخت. بدیهی است اگر اقدامات لازم برای حفظ بازارهای صادراتی محصولات کشاورزی ایران انجام نشود، رقبا این بازار را از کشور خواهند گرفت. دیپلماسی اقتصادی فعال­تر و اعزام «رایزنان کشاورزی» می­تواند به منظور خنثی­سازی اقدام دشمنان مورد توجه واقع شود. در همین راستا هم­افزایی بیشتر سازمان­هایی چون توسعه و تجارت، سازمان استاندارد و سازمان­های مربوط در وزارت جهاد کشاورزی در زمینه ارتقای استانداردهای این حوزه و تدوین استانداردهای مشترک با کشورهای هدف صادراتی و اطلاع­رسانی به موقع به تولیدکنندگان و کشاورزان کشور نیز می­تواند مدنظر قرار گیرد. فعال­شدن بیشتر دیپلماسی اقتصادی با اعزام رایزنان کشاورزی به کشورهای هدف همچنین می­تواند تغییرات در مقررات و پروتکل‌های قرنطینه‌ای در آن کشورها را به موقع به اطلاع صادرکنندگان و تولیدکنندگان کشورمان برساند و از وقوع حوادث اینچنینی در آینده جلوگیری نماید.

 در روی دیگر سکه اگر واقعا مشکل در کالاهای صادراتی باشد به این معنی است که امنیت غذایی کشور با چالش دست و پنجه نرم می­کند. این چالش پیش از آن­که تبدیل به بحران گردد باید رفع شود. شایسته است وزارت جهاد کشاورزی به عنوان متولی اصلی تامین امنیت غذایی کشور ورود فعال­تری به این موضوع داشته باشد و هر چه سریع­تر اقدامات لازم را در این خصوص انجام دهد. در گام نخست اطلاع­رسانی درباره­ی چرایی وقوع چنین ماجرایی و اطمینان بخشی به افکار عمومی از سلامت محصولات غذایی مصرفی خانوار ایرانی و جلوگیری از بی‌اعتبار شدن تولیدات کشاورزی کشور و در گام بعدی اقدامات عملی در راستای ارتقای کیفی و کمی محصولات کشاورزی کشور. پیشتر و بر اساس برنامه­ی پنجم توسعه دولت موظف شده در این راه گام بردارد. اقداماتی چون کاهش سالانه میزان مصرف کودهای شیمیایی و سموم و حرکت به سمت مبارزه بیولوژیک با آفات و استفاده از کودهای زیستی از جمله مواردی است که وزارت جهاد کشاورزی موظف به انجام آن بوده است. اقداماتی که در کنار استفاده از فن­آوری روز و مناسب می­تواند به ارتقای سلامت محصولات کشاورزی کشور از یک سو و از سوی دیگر پایداری در تولید و حفظ محیط­زیست منجر شود. برای مثال مکانیزاسیون کشاورزی با کمک فن­آوری­های نرخ متغیر (Variable-rate technology ) در قالب کشاورزی دقیق (Precision agriculture) و در عمليات محتلف زراعي همچون کودپاشي و سم­پاشي، نهاده­های مورد نیاز در تولید کشاورزی را با نرخ متغير و متناسب با نياز محصول در اختيار زمين و محصول قرار مي­دهد و بدین­ترتیب ضمن کاهش سم و کود مصرفی به کیفیت و سلامت محصول تولیدی کمک می­نماید.

 حال که در ماه­های آغازین فعالیت دولت سیزدهم قرار داریم و با توجه به حساسیت ویژه ریاست محترم جمهوری بر امنیت غذایی کشور، به نظر می­رسد داستان مرجوع شدن محصولات صادراتی ایران در بخش کشاورزی و تهدید بوجود آمده در امنیت غذایی کشور می­تواند با یک برنامه اقدام و عمل منسجم تبدیل به فرصتی شود برای ارتقای بخش کشاورزی و به تبع آن تقویت امنیت غذایی ایرانیان. دولت مردمی و ایران قوی نیز در سایه چنین اقداماتی محقق می­شود و خب این همان است که رهبری معظم انقلاب برای­مان تصویر کرده­اند: «خاصیّت مجموعه‌ مؤمن این است که تهدید را تبدیل به فرصت می‌کند.»

 

*****

خبرگزاری فارس

برچسب‌ها: امنیت غذایی, کشاورزی, مکانیزاسیون کشاورزی, صادرات

| |