رهبری معظم انقلاب اسلامی در دیدار رئیسجمهور و اعضای هیات دولت که به مناسبت هفته دولت برگزار شد، در بیاناتی مهم بر اهمیت امنیت غذایی تاکید فرمودند. هبری معظم انقلاب اسلامی در این دیدار بیان کردند: «در مسئله کشاورزی، مسئله امنیت غذایی خیلی اهمیت دارد». معظم له در ادامه با اشاره به مساله جنگ میان اوکراین و روسیه بر اهمیت موضوع تاکید کردند: «حالا اوضاع امروز دنیا را نگاه کنید؛ یک گوشه دنیا یک جنگی اتفاق افتاده و مسئله امنیت غذایی برای همه دنیا مطرح شده؛ یعنی مسئله امنیت غذایی این قدر مهم است». در چند سال گذشته در حالی که دنیا با مساله پاندمی کروناویروس و تأثیری شگرفی که بر ابعاد مختلف زندگی بشر از خود گذاشته بود دست و پنجه نرم میکرد، بحران بوجود آمده در اوکراین نهایتا به درگیری نظامی ختم شد و چالشی جهانی را بوجود آورد. پیش از بحران اوکراین با ادامه همهگیری کرونا ویروس و سیاستهای محافظهکارانه کشورهای عمده تولیدکننده مواد غذایی، سیستمهای عرضه جهانی غذا دچار اختلال شد و در نتیجه قیمت جهانی مواد غذایی با افزایشی بیسابقه مواجه شد. امری که با تشدید درگیری نظامی در اوکراین به بالاترین حد خود در طول تاریخ رسید. در حال حاضر اگر چه بازگشایی بنادر اوکراین نشانه خوبی در این زمینه است اما نگرانیها در این حوزه همچنان باقی است. بخشی از این نگرانی از تغییرات آب و هوایی و گرمایش زمین ناشی میشود به طوریکه خشکسالی حال حاضر دنیا در حال کاهش تولید محصولات کشاورزی در سراسر کرهزمین است. این خشکسالی دامنه وسیعی را از کمربند کشاورزی آمریکا گرفته تا حوزه رودخانه یانگتسه در چین در بر میگیرد. همین هفته جاری کمیسیون اروپا با استناد به تحلیل جدید منتشر شده توسط مرکز تحقیقات مشترک این اتحادیه هشدار داد، اروپا در حال تجربه بدترین خشکسالی در پنج قرن اخیر است. این کمیسیون هشدار داد، کمبود بارندگی تأثیر بدی بر عملکرد کشاورزی خواهد داشت. در نتیجه ترس از گرسنگی جهانی افزایشیافته است، در چنین شرایطی امنیت غذایی تبدیل به یک عنصر مهم و تأثیرگذار در معادلات بینالمللی شده و خودکفایی در تولید محصولات اساسی، برگ برندهای در بازی قدرت در آینده خواهد بود. خودکفایی در تولید محصولات غذایی امری بوده که بارها توسط مقام معظم رهبری تاکید شده است. ایشان در بیانات اخیرشان به این موضوع نیز اشاره کردهاند: «ما که راجع به خودکفایی گندم، خودکفایی ذرت، خودکفایی نهادههای دامی همیشه تأکید میکردیم، بعضیها بودند به عنوان متخصص، به عنوان کارشناس که میگفتند باید رفت دنبال صنعت؛ خب بله، ما که با صنعت مخالف نیستیم، ما بیشتر از بعضیهای دیگر دنبال این بودیم که صنعت کشور پیش برود، منتها مسئله امنیت غذایی مسئله درجه یک است؛ نباید از آن غلفت کرد. و ببینید امروز در دنیا دیگر کاملاً واضح است که چقدر مهم است». یکی از نکات مهم در بیانات ایشان، تاکیدی است که معظم له بر استفاده از واژه «امنیت غذایی» دارند. در سخنان رهبری معظم انقلاب اسلامی خصوصاً با توجه به زبان سره و سلیس ایشان، واژگانی که به صورت منفرد یا ترکیبی بهکار برده میشود هوشمندانه انتخاب میشود. در زبانشناسی، موضوعی محوری با عنوان «معنای پایه و نسبی» واژگان مورد بحث قرار میگیرد. به گونهای که کلمات براساس وضع، دارای یک هسته معنایی است که میتواند در کاربرد اهل زبان، به عنوان علائم و نشانههایی برای معنا تلقی شود. در همین خصوص استفاده معظم له از واژه «امنیت غذایی[1]» امری مهم است. امروزه عبارت «امنیت غذایی» به طور گسترده در نشریات، مقالات، بیانیهها، رسانهها و اسناد مورد استفاده قرار میگیرد. عبارتی که متفاوت از واژگانی چون ایمنی غذایی[2] و حتی امنیت تغذیهای[3] است. امنیت غذایی و امنیت تغذیهای دو واژه متفاوت ولی مکمل یکدیگر هستند. امنیت تغذیهای عبارت است از دسترسی فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی همه افراد در تمام اوقات به غذای کافی، ایمن، مغذی با جذب و بهرهمندی موثر سلولی. غذاهایی که رجحان غذایی و نیازهای مربوط به رژیم غذایی را برای یک زندگی سالم، فعال و شاد برآورده میسازد. تغذیه با مسایلی نظیر کمبود مواد مغذی همانند انرژی، پروتیین، ویتامینها و مواد معدنی ارتباط دارد اما غذ و به تبع آن امنیت غذایی تحت تأثیر عوامل بیرونی مثل عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فناوری، بینالمللی و اکوسیستم قرار دارد. و این همان مطلبی است که سایر مسئولان کشور نیز به پیروی از رهبری انقلاب باید به آن توجه ویژه داشته باشند و به امنیت غذایی به عنوان یک موضوع چندوجهی و حیاتی نگاه کنند، بهخصوص با تاکیدی که ایشان بر این مسئله دارند: «مسئله امنیت غذایی مسئله درجه یک است». **** درگیری نظامی میان اوکراین و روسیه که هر دو تامین کننده 30 درصد غلات جهان هستند، در ماههای اخیر به مشکلات کمبود مواد غذایی و رشد قیمتها دامن زده است، به گونهای که این روزها صحبت از «جنگ جهانی غذا» بیش از هر زمان دیگری مطرح میشود. در همین رابطه ایالات متحده آمریکا هفته گذشته نشست اضطراری درباره بحران امنیت غذایی با حضور وزیر امور خارجه این کشور و مسئولان کشاورزی و بخش خصوصی این کشور برگزار کرده است. در چنین شرایطی و با توجه به سهم قابل توجه روسیه از بازار جهانی محصولات کشاورزی، اظهارات وزیر کشاورزی این کشور، در عرصه مناسبات بین الملل حائز اهمیت فراوان است به خصوص با توجه به این نکته که پیش بینی می شود برداشت غلات این کشور در سال جاری به 130 میلیون تن برسد. بدینترتیب با توجه به ابعاد بحران جهانی غذا در حال حاضر که هشدار چندباره سازمان ملل متحد را نیز در پی داشته و این سازمان در گزارش اخیر خود وضعیت فعلی تامین مواد غذایی و قیمتها را «فاجعه غذایی در آینده» خوانده است، روسیه بازیگر تاثیرگذار و پرقدرتی در عرصه بین الملل در ماه های پیشروی خواهد بود. در سوی دیگر، در ایالات متحده آمریکا به عنوان یکی دیگر از تولیدکنندگان عمده محصولات کشاورزی، چشمانداز تولید کشاورزی چندان امیدبخش نیست. علاوه بر بحران خشکسالی که برخی ایالت های این کشور با آن دست و پنجه نرم می کنند، افزایش قیمت سوخت نیز مشکلات فراوانی را برای بخش کشاورزی آمریکا ایجاد کرده است. کشاورزان آمریکایی این روزها با افزایش قیمت سوخت دست و پنجه نرم می کنند، به نحوی که برآورد می شود هزینه های کشت آنها دو برابر شده است. در همین رابطه سخنگوی بخش کشاورزی این کشور در اظهاراتی بر این مطلب صحه گذاشته است: «گازوئیل در بخش کشاورزی بسیار مهم است وقتی زمین باید کشت شود، تصور کنید که چه میزان تراکتور باید روی زمین شب و روز کار میکنند، قبلاٌ هزینه سوخت برای یک روز کار 300 تا 400 دلار میشد الان به یکهزار دلار رسیده است». افزایش قیمت سوخت، اروپا را نیز دچار مشکل کرده است. برای مثال در روزهای گذشته افزایش قیمت انرژی باعث تعطیلی کارخانه «اینس» یکی از بزرگترین کارخانه های کود شیمیایی در انگلیس شده و نگرانی ها در مورد عرضه مواد غذایی در این کشور را افزایش داده است. در مجموع شرایط بازار جهانی غذا به گونه ای شده است که اوکراین نیز، «غذا» را برگ برنده در تقویت بنیه نظامی خود میبیند. این کشور اعلام کرده در صورتی با از سرگیری صادرات محصولات کشاورزی خود از طریق دریا موافقت خواهد کرد که سلاح دریافت کند. در چنین شرایطی و با توجه به اینکه بخشی از امنیت غذایی کشورمان از طریق واردات تامین می شود لازم است سیاستگذاری بخش امنیت غذایی جمهوری اسلامی ایران سمت و سویی متناظر با تحولات کنونی عرصه بین الملل بگیرد. شتاب گرفتن دیپلماسی کشاورزی با کشورهای دوست از یک طرف به منظور اطمینان از تداوم کارکرد بازارهای وارداتی غذا، و از طرف دیگر تجدیدنظر در سیاستگذاری های کلان تولید کشاورزی در داخل همانند تشکیل ستاد امنیت غذایی در کشور و اتخاذ تصمیمات فوری در این ستاد با توجه به شرایط بحرانی غذا در جامعه جهانی می تواند در تقویت امنیت غذایی ایرانیان موثر واقع شود. امروز بسیاری از کشورها الگوی کشت خود را مطابق با شرایط جدید جامعه جهانی تغییر داده اند، برای مثال وزارت کشاورزی و شیلات ژاپن اعلام کرده که کشاورزان این کشور تولید برنج را کاهش داده و به سمت کشت گندم و سویا رفتهاند. در ایران نیز می توان الگوی کشت در شرایط اضطرار را پیاده سازی کرد. *** امروز این حقیقت امری اثبات شده است که استفاده از غذای طیب و حلال ارتباط مستقیمی در عملکرد مثبت و ارزشی افراد برجای میگذارد و بر این اساس بر لزوم استفاده از خوراکیهای حلال و عدم استفاده از غذاهای حرام تأکید میشود چرا که این امر میتواند بر رفتار و تربیت انسان تأثیرگذار باشد. قرآن کریم هم بر اهمیت غذا تاکید کرده است به گونهای که در فرهنگ قرآنی علاوه بر این که خود غذا لازم است دارای معیارها وخصوصیات خاصی باشد، راه تحصیل و تهیه آن نیز میبایست طیب و پاکیزه باشد: «یا أَیُّهَا الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطَّیِّباتِ وَ اعْمَلُوا صالِحاً إِنِّی بِما تَعْمَلُونَ عَلیمٌ؛ [مومنون/51] اى پیامبران، از چیزهاى پاکیزه بخورید و کار شایسته کنید، که من به آنچه انجام مىدهید دانایم». در جامعترین تعریف از امنیت غذایی بر دسترسی همگان به غذای ایمن و مغذی تاکید شده است. اجلاس جهانی غذا در سال 1996 و پس از سالها تغییر و اصلاح مفهوم امنیت غذایی، آن را اینطور تعریف کرد: «امنیت غذایی وقتی وجود دارد که همه مردم، در همه زمانها به غذای کافی، ایمن و مغذی برای حفظ یک زندگی سالم و فعال دسترسی داشته باشند». تعریفی که البته در سال 2001 در گزارش وضعیت ناامنی غذایی در جهان[1] توسط سازمان کشاورزی و غذای ملل متحد (فائو) به این شکل اصلاح شد: «امنیت غذایی زمانی وجود دارد که تمام مردم در تمام زمانها دسترسی فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی به غذای کافی، سالم و مغذی برای تامین نیازهای غذایی و ترجیحات غذایی را برای یک زندگی سالم و فعال داشته باشند». مرور سیر تاریخی تحولات امنیت غذایی نشان میدهد هم در بحث امنیت آن (Food Security) و هم در ایمنی آن (Food Safety) بحث غذای حلال قابل بررسی است. این موضوع وقتی با آموزههای دینی ترکیب شود حاصل یک نظام تغذیهی حلال است که در آن به غذا تنها به عنوان به عنوان محصول نهایی تغذیه توجه نمیشود، بلکه در چنین نگاهی این زنجیره تولید تا مصرف است که اهمیت دارد، زنجیرهای که جوانب آن را نیز در نظر میگیرد. بهنظر میرسد این زنجیره همان جایی که جمهوری اسلامی ایران نیازمند فعالیت بیشتری است. در واقع از یک سو بحث امنیت غذایی ایرانیان در این حوزه مطرح است و تاثیری که غذای حلال بر جسم و جان و روان ایرانیان میگذارد و بالتبع ارتباط آن با حوزه سلامت و بهداشت روانی و اجتماعی جامعهی ایرانی و از سوی دیگر بحث دیپلماسی و تجارت غذا. همین امروز بحث حلال در دنیا تبدیل به یک صنعت شده که از گردش مالی 4000 میلیارد دلاری برخوردار است، اما متاسفانه سهم جمهوری اسلامی ایران در این گردش مالی بسیار ناچیز است. با عنایت به موارد گفته شده در بالا و توجه به این مهم که بازار غذاهای حلال در سایه جمعیت 1.8 میلیاردنفری مسلمانان از جایگاه ویژهای در تجارت جهانی برخوردار است، وزارت کشاورزی باید در این زمینه نقشآفرینی بیشتری داشته باشد. در اهمیت موضوع همین بس که افزایش سهم ایران از این صنعت و رسیدن آن به تنها 10 درصد از بازار جهانی، میتواند درآمد ارزی سالانه چند ده میلیاردی را در اختیار کشور قرار دهد. ***
| Design By : Night Melody |
