بیانات اخیر رهبر معظم انقلاب در خصوص «تهاجم ترکیبی» در روزهای گذشته بازتاب وسیعی داشته است. ایشان در سالروز بیعت تاریخی همافران نیروی هوایی با امام خمینی(ره) در ۱۹ بهمن ۱۳۵۷، در دیدار با جمعی از فرماندهان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش با اشاره به موفقیت‌های مردم ایران در مقابله با تهدیدات پیچیده و گسترده دشمنان نظام اسلامی علیه ملت ایران در طول چهل‌وسه سال گذشته با تأکید بر اینکه جبهه دشمن امروز دست به تهاجم ترکیبی علیه مردم ایران زده است، به جنبه‌های اقتصادی، سیاسی، امنیتی، رسانه‌ای و دیپلماسی این تهاجم، اشاره کردند. فرمایشات ایشان در حوزه­ی «امنیت غذایی» حايز اهمیت بسیار است. آنجا که ایشان به جنبه‌های اقتصادی، سیاسی، امنیتی، رسانه‌ای و دیپلماسی این تهاجم اشاره می­فرمایند. واقعیت این است که اهمیت نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و پیشرفت­های محقق شده این نظام در چهل سال اخیر سبب شده دشمنان قسم خورده اسلام با شیوه­های گوناگون به مقابله­ی با آن بپردازند. امروز دشمن به جنگ­های هیبریدی و چند لایه روی آورده و در لایه­های مختلف سعی در آسیب­رسانی به مولفه­های قدرت جمهوری اسلامی ایران دارد. در چنین شرایط پرآشوبی مصون­سازی کشور، افزایش قدرت بازدارندگی و آستانه مقاومت ملی اهمیت بسزایی دارد. امنیت غذایی و تامین پایدار غذای مورد نیاز کشور امروزه یکی از وجوه امنیت ملی به شمار می‌‌رود که با توجه به شرایط خاص کشور می‌‌تواند هدف سهل‌‌الوصولی برای دشمن باشد و بدین­ترتیب زیرساخت‌‌های حیاتی، حساس و مهم تامین غذا مورد تهدید دشمن واقع شوند. از آنجایي‌‌که موضوعات غذا، بهداشت و سلامت جامعه از مهم‌‌ترين مولفه‌‌هاي امنيت ملي محسوب مي‌‌شوند، کاهش تولید محصولات کشاورزی، تغییر الگوهای بومی در کشور، به‌‌خطر انداختن سلامت و بهداشت و هم‌‌چنین آسیب‌‌زدن به منابع پایه تولید ایران از جمله اهدافی است که توسط دشمن در این تهاجم ترکیبی دنبال می‌‌شود.

علاوه بر اینها، تهدیداتی در حوزه‌‌ی غذایی به خصوص دست‌‌کاری ژنتیکی، تغییر الگوی مصرف و ... نیز وجود دارد که می‌تواند قابلیت‌های یک ملت را تغییر دهد، در واقع ما امروز شاهد یک جنگ همه­جانبه هستیم که فراتر از جنگ‌‌های کلاسیک است و غذا را هدف قرار داده.

این جنگ در لایه­ها و ابعاد مختلف و متفاوت دنبال می­شود و عملکرد هوشیارانه مردم و مسئولین را می­طلبد. برای مثال دشمن در گام نخست سعی در شناسایی ارقام و گونه‌‌های بومی کشور، فرآیندهای تولید بومی، سطح تکنولوژی کشور، انبارهای ذخیره‌‌ی مواد غذایی، شبکه‌‌ی حمل‌‌ونقل و توزیع غذا و ... دارد. در گام دوم در پی ایجاد اختلال در سیستم غذایی کشور است. هر کدام از چرخه‌‌های تولید، واردات، توزیع و مصرف غذا در کشور در کانون این خطر قرار دارند. در بحث امنیت غذایی تهدیدات دشمن یک هدف عمده را نیز دنبال می‌‌کند و آن وابسته‌‌سازی عمیق سیستم غذایی کشور به خارج و از بین بردن استقلال کشور در تامین مایحتاج غذایی خود است.

در کنار تهدیدات سخت و نیمه‌‌سخت، عرصه‌‌ی جنگ نرم نیز همان­طور که رهبری انقلاب بارها تاکید کرده­اند از اهمیت به‌‌سزایی برخوردار است. امری که به­خصوص در امنیت غذایی کمتر به آن پرداخته شده است. دشمن تهدیدات را در حوزه‌‌ی فرهنگی و اجتماعی و با بهره‌‌گیری از ابزار مختلف همچون رسانه‌‌های ارتباطی و فضای مجازی و شبکه‌‌های اجتماعی دنبال می‌‌کند. تغییر عادات مردم، تغییر سبد تغذیه‌‌ای و در یک کلام تغییر سبک ایرانی اسلامی زندگی ایرانیان از جمله مواردی است که می‌‌تواند هدف دشمن واقع شود. دشمن سعی می‌‌کند به طرق مختلف، انگیره کار و تولید را در کشاورزی و تولید غذا از بین ببرد، اصولی چون خودکفایی را ضد ارزش نمایان کند و تفکرات اقتصادی حاکم بر ملت ایران را به سمت سود و زیان شخصی و کوتاه مدت هدایت نماید.

از تهدیدات دیگری که دشمن در تامین مواد غذایی ج.ا.ا به کار می‌‌برد، تلاش برای نابودی و از بین بردن سیستم تولید مواد غذایی است. آن‌‌چه به آن «اگروتروریسم» می‌‌گویند. دشمن نابودی محصولات کشاورزی، آلوده‌‌سازی فرآورده‌‌های دامی و لبنی و صنایع شیلات و آبزیان را هدف قرار می‌‌دهد. در این نبرد کشاورزی یک هدف سهل‌‌الوصول و مناسب برای دشمن است و نظام سلطه به دنبال آن است که با اخلال در کشاورزی ایران ضمن وارد ساختن ضربات جبران ناپذیر اقتصادی، سود بسیار کلانی را نصیب کشورهای رقیب ایران نموده و در نهایت با وابسته کردن ج.ا.ا در تامین مواد غذایی خود به خارج از کشور، استقلال‌‌مان را مخدوش نماید. دشمن با تکنیک‌‌های مختلف این استراتژی را دنبال خواهد کرد. ابتدا حمله به اکوسیستم و تنوع زیستی کشور. و در مراحل بعدی تلاش برای کاهش تولید محصولات گیاهی و دامی، آلوده‌‌شدن  محصولات آن‌ها و در لایه‌‌های دیگر انتشار عوامل بیماری‌‌زا توسط گیاهان و احشام که در واقع بخش‌‌هایی از تاکنیک‌‌های دشمن در زمینه‌‌ی بیوتروریسم خواهد بود مانند استفاده از عوامل بیولوژیکی مثل باکتری‌‌ها، ویروس‌‌ها و قارچ‌‌ها، استفاده از گونه‌‌های مهاجم، استفاده از حشرات به عنوان سلاح و غیره. بیوتروریسم در بین جنگ‌‌های غیرمتعارف یکی از ساده‌‌ترین و سودمندترین روش‌‌ها برای دشمن است که در سمت مقابل در مقابله‌‌ی با آن پیشرفته‌‌ترین، پیچیده‌‌ترین و هوشمندانه‌‌ترین آماده‌‌گی دفاعی را برای کشور طلب می‌‌کند و دستگاه‌‌های متولی امنیت ملی کشور، در این زمینه باید آمادگی کامل داشته باشند.

حدغایی تهدیدات ذکر شده در بالا که به اختصار بیان شدند، در نهایت منجر به ایجاد نارضایتی در مردم نسبت به حاکمیت می‌‌شود. وقتی حاکمیت نتواند بصورت پایدار مواد غذایی مورد نیاز کشور خود را تامین کند، مردم نسبت به آن دچار ناامیدی و یاس می‌‌شوند و در صورت تداوم این وضعیت، این ناامیدی به نارضایتی تبدیل می‌‌شود و موجب بروز ناآرامی‌‌های سیاسی و اجتماعی می‌‌گردد. از همین روی است که جمهوری اسلامی ایران برای مدتهای مدیدی درگیر یک جنگ تمام عیار اقتصادی است. جنگی که سفره‌‌ی ایرانیان را هدف قرار داده. تهدیدات در این زمینه بسیار جدی است. وقتی دشمن این نارضایتی و این آشوب را در کشور ایجاد کرد، شرایط امنیتی ایجاد شده در کشور، بر تولید غذای آن نیز تاثیر گذار خواهد بود. در واقع دشمن هدفی چند منظوره را دنبال می‌‌کند و این اهداف زنجیروار دور باطلی را ایجاد می‌‌کنند که امنیت ملی کشور را هدف قرار می‌‌دهند.

رهبر انقلاب پیشتر فرموده­اند: «تا این دشمن وجود دارد، تهدید هست و تا تهدید هست ، فکر و آمادگی دفاعی باید باشد». تغییر و تحولات پر شتاب جهان امروز، آینده‌‌ای متفاوت از حال را رقم خواهد زد و در چنین شرایطی لزوم بازنگری در اندیشه‌‌ها، طرح‌‌ها و اقدامات متناسب با آینده‌‌های متصور در زمینه امنیت غذایی امری حیاتی به‌‌نظر می‌‌رسد. مطالعه و پردازش محتواهای آینده­ی کشاورزی و غذا و به دست آوردن تصویرهای مطلوب‌‌تر و کامل‌‌تری از امنیت غذایی، بخصوص شرح و بسط تحولات پیش‌‌رو و کلان­روندهای تاثیر گذار بر کشاورزی و غذا، در آمادگی دفاعی کشور نقشی مهم و به‌‌سزا دارد. این مهم میسر نمی‌‌شود مگر با آینده­پژوهی در حوزه­ی امنیت غذایی. امری که به­نظر می­رسد در حال حاضر در کشور متولی مشخصی ندارد. وزارت جهاد کشاورزی چنان درگیر امور یومیه­ی خود است که کمتر مجال و فرصتی برای مطالعات آینده­پژوهی در اختیار دارد. چارت سازمانی این وزارت­خانه نیز فاقد نهادی است که با توجه به چندجانبه بودن و فرابخشی بودن تحولات این حوزه، بتواند چنین مسئولیتی را عهده­دار شود. به­نظر می­رسد در چنین شرایطی نخست جامعه­ی نخبگانی کشور و اتاق­های فکری چون مرکز بررسی­های استراتژیک ریاست جمهوری و دوم نهادهای حاکمیتی مانند سازمان پدافندغیرعامل کشور و در سطحی بالاتر شورای عالی امنیت ملی باید آینده­پژوهی و تصویر سناریوهای آینده در حوزه­ی امنیت غذایی را در دستور کار خود داشته باشند تا برمبنای مطالعات انجام شده، سیاست­های لازم تدوین و دستگاه­های اجرایی به سمت تقویت امنیت غذایی جمهوری­ اسلامی ایران گام بردارند.

 

****

مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری

برچسب‌ها: امنیت غذایی, غذا, تهاجم

| |