هفته ای که گذشت مصادف بود با ایام سوگواری حضرت رسول اکرم (ص) و دو تن از فرزندان گرامی شان: حضرت امام حسن مجتبی و حضرت علی بن موسی الرضا علیهم السلام. در روزهای اینچنین که بیش از هر زمان دیگری نام و یاد این بزرگواران در کوچه و خیابان طنین انداز می شود و مسلمین فرو می روند در ماتم عزای ایشان و سیاهی است که می نشیند بر در و دیوار شهر، به گمانم شاید بد نباشد اندکی توجه و عنایت بیشتر به فرمایشات و به جنبه های گوناگون زندگی پربرکت ایشان.

بی تردید هر ملتی و هر جامعه ای نیاز دارد به الگویی که آینه ای باشد تمام نما از یک انسان کامل و فرهیخته. الگویی که شناخت و درک درستی از آن برای تمامی افراد جامعه ضروری و لازم است. قرآن کریم هم به این موضوع اشاره می کند و در ضمن برترین الگوی یک جامعه ی مسلمان را پیامبر اکرم (ص) می داند و می فرماید: «ولکم فى رسول الله اسوة حسنة». و در میان تمام صفات پاک آن حضرت، اخلاق حضرت رسول را مورد توجه قرار می دهد و ایشان را به اخلاق نیکویشان تحسین می کند: «و ِنک لَعلى خلق عظیم؛ و یقیناً تو داراى اخلاق عظیم و برجسته‏اى هستى». و این همان چیزی است که امروز بیش از هر چیز بدان نیاز داریم و کاش لیاقت به یادگار گرفتنش را از حضرت پیامبر داشته باشیم. پيامبر در طول بیست و سه سال رسالتش، بارها مورد آزار و اذیت افراد مختلف قرار گرفت که شرح آن همه از حوصله ی این مطلب خارج است، باری یک بار حتی زبان به نفرین نگشود و در عوض با اندیشه و حکمت، با بصیرت و از روی دل سوزی و عطوفت رسالت آسمانی خود را به پیش برد. قرآن نیز علت توفیق پیامبر را در انجام رسالت خویش رفتار توام با شفقت و مهربانی آن حضرت با مردم می داند: « فبِما رحمة من الله لنت لَهم ولَو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک؛ پس به برکت رحمت الهى با مردم نرم و مهربان شدى و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو پراکنده مى‏شدند».

این روزها در همین کوچه و خیابان با مردمی رو برو می شویم بد اخلاق، اخمو و ترش رو. صفحات حوادث روزنامه های مختلف را که ورق بزنی جز خشم و کینه و نفرت یافت نمی کنی. مهم نیست در چه پست و مقام و یا چه رده ای از تحصیلات باشی، گویی چهره در هم کشیدن و رخساره برافروختن جزیی از خلق و خوی ما شده است. در حدیثی از امام حسین (ع) آمده که از پدرم امیرالمومنین علی (ع) درباره ی ویژگی های زندگی پیامبر و اخلاق او سوال کردم. در بخشی از پاسخ امام (ع) آمده است: «پیامبر با همنشینانش دائما خوشرو، خندان و ملایم بود. هرگز خشن و سنگدل و پرخاشگر و بدزبان و عیب جو و چاپلوس نبود. هیچ کس از او مایوس نمی شد و هر کس به در خانه ی او می آمد نومید باز نمی گشت. خود را از سه چیز آزاد کرده بود: مجادله در سخن، پرگویی و دخالت در کاری که به او مربوط نبود. سه کار را با مردم نمی کرد: کسی را مذمت و سرزنش نمی کرد و لغزش ها و عیوب پنهانی مردم را جستجو نمی کرد و هرگز سخن نمی گفت مگر در مورد اموری که ثواب الهی را امید داشت». مقایسه کنید این منش حضرت رسول را با آنچه امروز در بین بیشتر ما رواج دارد تا ببینید رفتار و کردار ما پیروان ایشان چه نسبت و قرابتی با حضرت ایشان دارد و با قرار دادن وجدانتان به عنوان قاضی به این پرسش پاسخ دهید که ایران امروز ما به عنوان جامعه ای با پشتوانه ی تمدن غنی ایرانی و اسلامی خود که از قضا بسیار هم به آن افتخار می کند چه بهره ای از نماد و نشانه اش گرفته است؟

قرآن همچنین می فرماید: «به یقین رسولی از شما به سویتان آمده که رنجهای شما بر او سخت است و اصرار بر هدایت شما دارد و نسبت به مومنان رئوف است و مهربان». روایتی نیز نقل شده بدین مضمون که در روز قیامت کسی نمی ماند مگر این که می گوید: «خودم، خودم». در حالی که در آن روز پیامبر اسلام (ص) می فرماید: «پروردگارا، امتم، امتم». این نگرانی حضرت رسول از امتش چنان بود که در حدیثی سخت هشدار دهنده می فرمایند: «زمانی بر امت من بیاید که اخلاق انسانی از آنان رخت بربندد چنانکه اگر نام یکی را بشنوی بهتر از آن که او را ببینی. یا اگر او را ببینی بهتر از آن است که او را بیازمایی. زشتی های خودشان را به ما نسبت می دهند و به نام خوبی، بدی می کنند. زمانی برسد که از قرآن جز ورقی و رسم الخطی و از اسلام جز نامی برای مسلمانان نماند. آنچنانکه گروهی به دین خدا در جهان خوانده شوند در حالی که همین گروه از هرکسی از فهم قران و درک اسلام و عمل به اخلاق دورتر باشند...»

در آیه ی 88 سوره ی الحجر خداوند در تشبیهی زیبا از رسولش می خواهد چون پرنده ای که بچه اش را در نهایت عطوفت زیر پر و بال خود پناه می دهد، مومنین را زیر بالهایش بگیرد و با کمال حسن خلق بپروراند. در این ماه شادی مسلمانان از خداوند رحمان بخواهیم که جزو افرادی باشیم که زیر پر و بال عطوفت پیامبر رحمت قرار می گیرند. درود خداوند بر ایشان و خاندان پاکشان باد.

*********

فرهیختگان