همزمان با تشدید نگرانی ها از افزایش جهانی بهای مواد غذایی دبیرکل سازمان خوار و بار و کشاورزی ملل متحد (فائو) طی سخنانی در شهر لیسبون از دانشگاهیان خواست که نقش شان را در مبارزه ی بر علیه گرسنگی ایفا کنند. دکتر ژوزه داسیلوا که در کنگره ی جهانی جامعه شناسی روستایی سخنرانی می کرد با بیان این که دانشگاه و دانشگاهیان نقش مهمی در مبارزه ی بر علیه گرسنگی دارند از آنان خواست تا تحقیقات ضروری و سیاسی مهم و بیشتری را در زمینه ی فقر روستایی انجام دهند. تحقیقاتی که شامل تجارت غذا و کشاورزی نیز می شود. وی همچنین استفاده از دانش دانشگاهی برای فهم و بهبود زندگی جوامع روستایی در سرتاسر جهان را یکی از بزرگترین چالشهایی دانست که امروز با آن مواجهیم. به گفته ی وی ما نخواهیم توانست بر این چالش غلبه کنیم مگر این که دنبال واقعیت و حقیقت در خارج از دیوارهای دانشگاه باشیم!

در بخش دیگری از این سخنرانی، دبیرکل فائو پس از شرح آنچه سازمان تحت مدیریتش (فائو) به عنوان مهمترین مسائل در مبارزه ی علیه گرسنگی و توسعه نیافتگی روستایی می بیند از ناامنی غذایی و کمبود مواد مغذی و مواد غذایی ناسالم گرفته تا رقابت نابرابر بین تولید کنندگان کلان و خرد مواد غذایی، از دانشگاهیان خواست تا به ایفای نقش خود بپردازند. وی همچنین اعلام کرد که دانشگاهیان باید به مساله ی حکمرانی در بخش غذا و کشاورزی چه در سطح جهانی و چه در سطح محلی توجه بیشتری داشته باشند و از نظر بگذرانند که چگونه می توان به طور عادلانه ای منفعت و سود را توزیع کرد.

این دانشگاهی سابق همچنین گفت اگر ما می خواهیم تا مردم بیشتری از رژیم غذایی سالم بهره مند بشوند، رژیمی که بر پایه ی غذای تازه است، نیازمند این هستیم که هزینه های نگهداری و حمل و نقل را کاهش بدهیم و از سوی دیگر ضایعات و تلفات مواد غذایی را کنترل کرده و میزان آن را کم و کمتر کنیم.  وی در بخش پایانی سخنانش تحقق این مسائل و موارد دیگری چون مبارزه ی با فقر روستایی و محدودیت های دیگر را در سایه ی روشن شدن بهتر این مفاهیم و همچنین پیشنهادات عملی دانشگاهیان و سیاست گذاران دانست.

واقعیت این است که مقوله ی امنیت غذایی در جهان امروز، بحث بسیار پیچیده ای است که تحقق آن تنها به یک بخش محدود نمی شود. گرچه این بخش کشاورزی است که بار اصلی را در این رابطه بر دوش می کشد (آنهم با شانه هایی نحیف!) اما سایر بخشهای اقتصادی و غیر اقتصادی نیز در این امر دخیل اند و تاثیر گذار. در حوزه ی مفهومی نیز امنیت غذایی مانند بسیاری مفاهیم نوین امروز در زمینه ی توسعه و پایداری بحثی است چند بخشی و چند رشته ای و دارای ابعاد مختلفی می باشد. برای مثال از یک سو شاخصی است کلی برای سنجش توسعه پایدار و از سوی دیگر برای ایفای همین وظیفه و محاسبه و تحلیل آن نیازمند است به استفاده از پارامترها، داده ها و حتی شاخص های مختلفی در زمینه های گوناگون دیگر از قبیل فقر، تغذیه، اشتغال، تولید و توزیع مواد غذایی، درآمد، خودکفایی، وادرات و صادرات و غیره. به طور خلاصه اگر بگوییم امنیت غذایی امروزه تبدیل به مفهوم گسترده ای شده است که به وسیله تعامل دامنه ای از عوامل بیولوژیکی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فیزیکی و کشاورزی تعیین می شود.

در حوزه ی آکادمیک نیز هم اکنون در همین کشور ما ایران چند سالی می شود که دانشجویان مختلفی در رشته های گوناگون مشغول مطالعه، تحقیق و پژوهش و حتی انجام پایان نامه های تحصیلی شان در مقاطع مختلف بر روی این موضوع هستند. دانشجویانی از گروه های مختلف کشاورزی، اقتصاد، علوم سیاسی و حتی حقوق. یک نگاه اجمالی به لیست همایش ها و کنگره هایی که در این چند سال اخیر در محیط های دانشگاهی کشور برگزار شده بیان گر این موضوع است که امنیت غذایی و مفاهیم مرتبط با آن به مرور زمان در میان بخش قابل توجهی از اهداف این کنگره ها و محورهای همایش هایی از این دست گنجانده شده اند. برای مثال مهر ماه همین امسال واحد سوادکوه دانشگاه آزاد اسلامی دومین کنگره ی ملی امنیت غذایی را برگزار خواهد کرد. این ها همه اتفاقات خجسته ای است که با توجه به روند موجود جهانی در تولید و تجارت مواد غذایی، به گمانم می تواند نقش تاثیر گذاری در ترسیم چشم اندازی امید بخش برای امنیت غذا و تغذیه در کشور ایفا کند. به مناسبت حلول ماه رمضان در یادداشتی که در همین ستون نوشتیم اشاره شد که در صورت مدیریت بهینه ی مصرف و در نتیجه کاهش ضایعات مواد غذایی میلیون ها دلار در ذخیره ی ارزی کشور صرفه جویی خواهیم کرد. حال اگر نگاهی به درصد بالای ضایعات و افت در مراحل مختلف برداشت و پس از برداشت محصولات کشاورزی بیاندازیم و از نظر بگذرانیم حجم بالای این تلفات را و راههای کاهش آن را که جز در سایه ی تحقیقات و یافته های علمی میسر نخواهند شد، بیش از گذشته به نقش دانشگاه و دانشگاهیان در تحقق امنیت غذایی پی خواهیم برد. با این همه به نظرم نکته ی کلیدی سخنرانی دبیرکل محترم فائو آنجاست که می گوید: «ما نخواهیم توانست بر این چالش غلبه کنیم مگر این که دنبال واقعیت و حقیقت در خارج از دیوارهای دانشگاه باشیم». رابطه ی بخش صنعت و دانشگاه در عمل، بخش کشاورزی و دانشگاه، بخش اقتصاد و دانشگاه و ... یکی از همین واقعیت هاست که باید بیشتر بدان پرداخت.

**********

فرهیختگان

| |